Tytułem wstępu
Przyszedł maj i wzorem lat ubiegłych odezwał się w nas zew wyruszenia na "podbój" nowych nieznanych nam krain. Jakoś, gdy wszyscy w maju wyruszają na południe, my polubiliśmy w tym czasie krainy północne. Rok temu byliśmy z wizytą u Św. Mikołaja w Finlandii, w tym roku również ciągnęło nas gdzieś na północ, i padło na... Szkocję. Bo to ciekawa pod względem krajobrazowo-przyrodniczym i historycznym kraina. Mając do dyspozycji zaledwie 6 dni, trzeba było z rozmysłem zaplanować trasę podróży, żeby zobaczyć to co najciekawsze, bo wszystkiego przecież w tak krótkim czasie nie da się zobaczyć. I tak powstał plan "objazdu" części Szkocji, wzdłuż i wszerz, ot po prostu "w szkocką kratę". Chłonąć zmierzamy przede wszystkim krajobrazy, tu i ówdzie przeplatane miejscami historycznymi.
Nim wyruszymy w drogę, przybliżyliśmy sobie nieco encyklopedyczne dane na temat Szkocji.
Szkocja (gael. Alba, wym. [ˈalˠ̪apə]; sco. i ang. Scotland) – kraj stanowiący część Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. W przeszłości był niezależnym królestwem. Obejmuje północną część wyspy Wielkiej Brytanii oraz archipelagi: Hebrydy, Orkady i Szetlandy. Na południu graniczy z Anglią. Krajobraz w przeważającej części wyżynny i górski. Stolicą Szkocji jest Edynburg, natomiast największym miastem Glasgow.
Powierzchnia Szkocji wynosi 78 782 km².
Obecnie Szkocja posiada 10 miast o ludności przekraczającej 45 tys. osób. Dla porównania, 70 lat temu w Szkocji istniało 1 miasto z ludnością powyżej 500 tys., 3 miasta z ludnością 100–500 tys., 3 miasta z ludnością 50–100 tys., 15 miast z ludnością 20–50 tys. i 19 miast 10–20 tys.
Językiem urzędowym w Szkocji jest język gaelicki szkocki, scots, angielski.
Geografia i przyroda
Szkocja otoczona jest przez wody Oceanu Atlantyckiego i Morza Północnego. W wybrzeżu Szkocji dominują klify, ale też są plaże piaszczyste.
W jej skład wchodzą archipelagi wysp: Hybrydy Zewnętrzne, Orkady i Szetlandy.
Na południu lądowo graniczy z Anglią.
Na północy Szkocji znajdują się Góry Kaledońskie i Grampiany, na południu Wyżyna Południowoszkocka. W centrum - niewielka Nizina Środkowoszkocka skupiająca większą część ludności.
Najwyższym szczytem Szkocji oraz całych Wysp Brytyjskich, zaliczany do Korony Europy jest Ben Nevis (1345 metrów n.p.m.). Położony jest na zachodnich krańcach Grampianów w paśmie Ben Nevis na wschód od zatoki Firth of Lorn w zachodniej Szkocji. Góruje nad doliną Glen Nevis; w pobliżu szczytu znajduje się miasto Fort William. Pierwszego znanego wejścia dokonał Szkot James Robertson w 1771 roku.
Krajobraz górski okraszony jest licznymi jeziorami, które nazywają się tu "loch", a znajdują się w dolinach zwanych "glen". Największą "glen" jest Glen More, dolina zlokalizowana w olbrzymiej szczelinie tektonicznej przecinającą Szkocję z północnego wschodu na południowy zachód. W Glen More znajduje się słynne Loch Ness. W Szkocji jest ponad 30 tys. jezior.
Około 14% powierzchni gruntów Szkocji jest zalesione, 17% powierzchni Szkocji to wrzosowiska i torfowiska. Większość wybrzeży morskich to machapy, żyzne pastwiska rozwijające się na piaszczystych terenach, które powstały w wyniku cofania się morza po ostatnim zlodowaceniu.
Kwiatem charakteryzują Szkocję jest popłoch pospolity (często błędnie utożsamiany z ostem).
Powszechnie znaną szkocką flagą jest biały ukośny krzyż na niebieskim tle (Saltire).
Zgodnie ze szkocką legendą jest ona zawiązana ze święty Andrzejem, patronem Szkocji, który został ukrzyżowany właśnie na takim krzyżu. Taki kształt był wybrany celowo, by nie przypominał krzyża na którym umarł Chrystus. Ciekawostką jest również fakt, że kolor niebieski we fladze, który ma symbolizować niebo, nie jest dokładnie określony. Spotyka się szkockie flagi z różnymi odcieniami niebieskiego, od jasnych po ciemnogranatowe. Flaga Saltire jest obecnie jednym z elementów składowych flagi brytyjskiej – tzw. Union Jack.
Klimat w Szkocji jest umiarkowany morski o niestabilnej pogodzie. Szkockie przysłowie brzmi: If you don’t like the weather, wait a minute (Jeśli nie podoba ci się pogoda, poczekaj minutę). Szkocja poddana jest dobroczynnemu wpływowi Prądu Zatokowego, co czyni tutejszy klimat dużo cieplejszym niż obszary na porównywalnych stopniach szerokości geograficznej, jak na przykład Oslo w Norwegii. Temperatury są niższe niż w pozostałych częściach Wielkiej Brytanii, co naturalnie wynika z położenia na północy wyspy. Zimą temperatury oscylują w granicach 0 °C do +5 °C. Najniższa zanotowana temperatura w Szkocji wyniosła w styczniu 1982 r. –27,2 °C w pobliżu Braemar, położonego w Grampianach. Temperatury w lecie oscylują od ok. +13 °C do +16 °C. Najwyższa odnotowana temperatura wyniosła +32,9 °C (9 sierpnia 2003 w Greycrook). W zachodniej części jest zazwyczaj cieplej i bardziej deszczowo niż na wschodzie Szkocji. Na zachodzie roczne opady wynoszą ok. 3000 mm.
Historia
Szkocja jest zamieszkana co najmniej od V tysiąclecia p.n.e. Od początku była obszarem, na którym dochodziło do konfrontacji różnych kultur i ludów (Piktowie, Celtowie, Normanowie, Rzymianie, Anglowie), jednakże jej dzika przyroda zawsze stawała po stronie bieżących władców tych ziem.
Walki o wpływy w Szkocji ciągną się przez całą jej historię. Z czasem Szkocja została połączona z Anglią, najpierw unią personalną, gdy Jakub VI z dynastii Stuartów zasiadł na tronie angielskim po śmierci Elżbiety I, potem zaś unią realną w 1707, kiedy powstało Królestwo Wielkiej Brytanii.
Jako jednolity organizm społeczny i gospodarczy istnieje od IX w., kiedy to Kenneth MacAlpin, władca celtyckiego królestwa Dalriady, zdobył koronę królestwa Piktów (jego matka pochodziła z piktyjskiego rodu królewskiego) jednocząc oba państwa.
W końcu XIII wieku Szkocja została najechana przez Anglików, po czym na dwa wieki odzyskała swoją suwerenność, mimo nasilających się angielskich wpływów. W 1297 wybuchł bunt Williama Wallace, a w 1314 Robert I Bruce został uznany za faktycznego króla Szkocji (po bitwie pod Bannockburn). Od 1603 Szkocja i Anglia miały wspólnego władcę (unia personalna), a od 1707 wspólny parlament. Szkoci nigdy nie pogodzili się z angielską dominacją, co wraz z poparciem dla legitymistycznej dynastii Stuartów doprowadzało wiele razy do powstań, m.in. do tzw. powstań jakobickich zakończonych klęską w bitwie pod Culloden w 1746 roku.
W maju 1999 Szkoci wybrali swój własny parlament w odpowiedzi na referendum z 1997, w którym chęć posiadania własnej władzy ustawodawczej wyraziło 75% głosujących.
Powołanie pierwszego od trzech stuleci szkockiego parlamentu było możliwe dzięki polityce brytyjskiego premiera Tony’ego Blaira, który realizując swe obietnice przedwyborcze, znacznie złagodził politykę w stosunku do części składowych Wielkiej Brytanii.
Niejako zapowiedzią tej zmiany polityki był zwrot Szkocji (1996) kamienia koronacyjnego dawnych królów szkockich, który od siedmiu stuleci służył też królom brytyjskim i jako taki przechowywany był w Anglii.
W 2007 premier rządu szkockiego Alex Salmond ze Szkockiej Partii Narodowej przedstawił projekt ustawy o przeprowadzeniu referendum niepodległościowego, które miałoby umożliwić odłączenie się Szkocji od Wielkiej Brytanii. 15 października 2012 roku premier Wielkiej Brytanii David Cameron oraz Alex Salmond podpisali w Edynburgu porozumienie, na mocy którego referendum odbyło się 18 września 2014 roku[5]. W przeprowadzonym referendum ponad 55% Szkotów opowiedziało się za pozostaniem w Zjednoczonym Królestwie.
Szkocja jest tradycyjnie krajem chrześcijańskim; przynależność do tej religii deklaruje około 65% mieszkańców. Najwięcej Szkotów (42% w 2005 r.) należy do kalwińskiego Kościoła Szkockiego, który od 1560 jest Kościołem państwowym („Kościołem narodowym”).
Szkocja jest obok Irlandii centrum przemysłu whisky. Ważnym elementem gospodarki jest rybołówstwo i wydobycie ropy naftowej z dna Morza Północnego. Siedzibą wielu kompanii naftowych jest Aberdeen. Przemysł skupiony jest w centralnej części kraju, na terenach Niziny Środkowoszkockiej i na wschodnim wybrzeżu. Rozwinięty jest przemysł metalurgiczny (hutnictwo żelaza i aluminium), elektrotechniczny, elektroniczny, maszynowy, chemiczny, włókienniczy, papierniczy i spożywczy. Urodzajne tereny rolnicze ciągną się od pasa centralnych nizin, poprzez wschodnie wybrzeże, aż do Fraserburgha. Uprawia się głównie jęczmień i owies.
Szkocja posiada własne banknoty i monety (funty szkockie) emitowane przez trzy szkockie banki – Royal Bank of Scotland, Bank of Scotland oraz Clydesdale Bank. Obowiązującą walutą jest funt szterling. Funtami szkockimi płacić można na terenie całej Wielkiej Brytanii, choć poza Szkocją nie zawsze są honorowane. W kantorach poza granicami Wielkiej Brytanii wymieniane są one zwykle po kursie niższym niż funt szterling lub nie są akceptowane.
Dudy, kilt i whisky to najbardziej znane produkty szkockiej kultury. Dudy pochodzą z Azji Mniejszej, mają jednak w kulturze Szkocji szczególne znaczenie i kojarzone są właśnie z nią. Kilt jako męska spódnica znany był już w czasach podbojów rzymskich na Wyspach Brytyjskich. Charakterystyczny materiał, z którego wykonany jest kilt, wytwarzany jest z owczej wełny, a wzór kiltu (charakterystyczna krata) nazywa się tartanem. Słowo to wywodzi się z francuskiego tartanie i oznacza po prostu tkaninę w kratę. Każdy z klanów szkockich ma swój unikatowy wzór kiltu. Whisky jest kwestią sporną pomiędzy Szkotami a Irlandczykami, bowiem do dziś nie jest wyjaśnione, który z narodów wynalazł ten alkohol.
Do najpopularniejszych marek whisky w kategorii blended należą: Johnnie Walker, Teacher’s, Whyte & Mackay, Chivas Regal.
Szkocka kuchnia znana jest z shortbread (maślane ciastka), kidney pie oraz haggis. Haggis to owczy żołądek napełniony mieszaniną złożoną z posiekanych owczych podrobów (serce, płuca i wątroba), płatków owsianych, cebuli i przypraw, zaszyty i ugotowany. Zazwyczaj podaje się go z ziemniakami. Kuchnia szkocka charakteryzuje się sporą ilością potraw zawierających owies. Przykładem może być tu cranachan. Tradycyjne szkockie śniadanie składa się zazwyczaj z owsianki, jajek smażonych na bekonie lub też wędzonych ryb. Znanym deserem szkockim jest spotted dick (ciasto z puddingiem).
Tak więc, po garści informacji o Szkocji, wyruszamy w drogę, a wyruszamy jutro.
Do Szkocji przeniosą nas linie lotnicze Easyjet. Udamy się do Edynburga, stolicy Szkocji.
Komentarze
Prześlij komentarz